مدیریت پسماند در اسپانیا

اسپانیا
اسپانیا یک شبه جزیره کوچک است با 504782 کیلومتر مربع وسعت و45 میلیون و200 هزار نفر جمعیت که به خاطر شش برابر شدن پسماندهای تولیدی اش طی سال های 2000-1970 با مشکل دفع زائدات در این سال روبه رو شد.

نکته اساسی در این کشور محدود بودن زمین است. از همین رو برنامه ریزی یکپارچه ای در مجلس این کشور برای حصول به سرزمین «بدون پسماند» و «بدون دفن» آغاز شد.اسپانیا کشوری نیمه صنعتی با نرخ بالای شهر نشینی و سرانه تولید 1100 گرم پسماند به ازای هر نفر است.

این در حالی است که این میزان در 25 سال قبل حدود 300 گرم بوده است بیشتر پسماندهای این کشور در شهرهای چون بارسلون و مادرید تولید می شود که به گفته شهرداری بارسلون اگر این وضعیت کنترل نشود هر پنج تا هفت سال، در کشور اسپانیا باید یک واحد پسماند سوز با ظرفیت 3 هزار تن در روز ساخته شود. به علاوه این کشور هر 25 سال یک بار باید 350 هکتار از مساحت خود را باید برای دفن پسماند ها اختصاص دهد.

جهت مواجهه با این مشکل بالقوه، بود که مجلس این کشور با ورود به مساله ضرورت ایجاد یک سیستم مدیرت یکپارچه برای مدیرت بر زائدات قانونی تصویب کرد که متشکل است از بازیافت، جمع آوری و دفن آنها با همکاری بخش های دولتی، خصوصی و نیز بخش عمومی،سازمان ملی حفاظت محیط زیست.

در این برنامه که از سال 2001 عملیاتی شد در ابتدای امر شهرهای بزرگ موظف به یکپارچه سازی نظام جمع آوری خود از شیوه های مختلف به روش جمع آوری مکانیزه شدند.از همین رو در سال 2002 شهرداری بارسلون با استقرار 90 هزار مخزن جمع آوری پسماند نسبت به جمع آوری پسماندها اقدام کرد.

در این سال برای دفع هرتن پسماند به طور میانگین 110 دلار در شهر هزینه می شد. به دنبالاستقرار مخازن بود که شهروندان موظف شدندتمام پسماندهای خود را در این مخازن قراردهند.به دنبال اجرای این برنامه بود که در سال 2006 اعلام شد میانگین هزینه دفع پسماند ها در اسپانیا به کمتر از 90 دلار در هر تن کاهش یافته است. در این کشور همچنبن برنامه های کاهش پسماند نیز به صورت جدی پیگری شد و به اجرا درآمد؛ چنانچه در سال 2005 حدود 94 درصد از زائدات و نخاله های ساختمانی مورد استفاده مجدد قرار گرفت. در این دوره کشور شاخص های خاصی را برای کاهش تولید پسماند مقرر کرد

؛مثلا هنگام انتخاب روش طراحی وساخت باید حداقل سازی تولید پسماندها لحاظ شوند و براین اساس پیمانکارانی که می خواهند در مناقصه های بزرگ دولتی یا شهری شرکت کنند باید دارای گواهینامه ایزو 14001 باشند.با اعمال این شاخص ها گام بزرگی به سوی استراتژی «بدون دفن» برداشته شد و البته که دولت به این دستاوردها نیز بسنده نخاهد کرد.

 در مرحله بعدی این کشور باید استراژی «بدون پسماند» را نیز سرلوحه خود قرار دهد. این بدان معنی است که باید به نحوهی حرکت کرد که تولید زائدات در مبدا تحت کنترل در آید و تولید کنندگان در تشریک مساعی با شهرداری ها، بحث کاهش زائدات را نیز مورد توجه قرار دهند؛ برای مثال، شهرداری بارسلون به همراه سورای این شهر و سوپرمارکت ها و عمده فروشان بزرگ در فوریه2006 برنامه «چرا کیسه پلاستیکی؟ کیسه های قابل بازیافت استفاده کنید» را اجرا کرد.همچنین با همکاری صنایع، یک برنامه داوطلبانه برای پسماندهای حاصل از بسته بندی کالاها ارائه شد تا مقدار این زائدات را کاهش دهد.

این برنامه در اواسط سال 2007 امضا شد وطی پنج سال اجرا می شود.دومین استراتژی ارائه شده در اسپانیا همانا استفاده مجدد از زائدات در بخش های صنعتی، تجاری وخانگی است. حدود نیمی از زائدات دفع شده در اسپانیا به تجاری و صنعتی اختصاص دارد. این موسسات باید هزینه جمع آوری ودفع زائدات خود را بپردازد.

این موضوع به همراه مشوق های اعلام شده از سوی سازمان ملی حفاظت محیط زیست باعث تشویق اینبخش ها به استفاده مجدد اززائدات فلزی،ساختمانی و نخاله ها ، چوب باغبانی،پلاستیکی و حتی قسنتی از زائدات غزایی شدا است.درسال2005 حدود 94 درصد از زائدات ساختمانی،92 درصد از قراضه های آهنی، 51 درصد از زائدات باغبانی و7 درصد از زائدات غذایی برای مصارفی به کار گرفته شده اند.

برای ارتقای فناوری های نوآورانه در عرصه محیط زیست، این سازمان صندوقی با بودجه 10 میلیون دلار امریکا ایجاد کرده است. این صندوق به شرکت های که برای دستیابی به فناوری های جدید زیست محیطی (با هدف توسعه پایدار) که به کمک های مالی نیاز داشته باشند، کمک اعطا می کند.
 بعضی از پروژه های حمایت شده توسط این صندوق عبارتند از:

ساخت قطاعات بتنی پیش ساخته با استفاده از نخاله های بازیافتی تبدیل پسماندهای باغبانی به مواد بسته بندی استفاده از سرباره های تولید فولاد در مواد راهسازی صنعت بازیافت این کشور در برگیرنده موسساتی است که از توانایی وظرفیت بازیافت و استفاده مجدد از زائدات و پسماندها برخوردارند و در این می توان به زائدات الکترونیکی، غذایی،چوبی، باغبانی،ساختمانی وسرباره های مس وآهن ونیز پسماندهای پلاستیکی اشاره داشت.

 در آوریل 2004 سازمان ملی حفاظت محیط زیست، برنامه ملی بازیافت را بر پا کرد تا امکان دسترسی ساکنان ساختمان های عمومی و خصوصی به بازیافت بیشتر شود. تحت این برنامه مخازن وکیسه های بازیافت در بین ساکنان این ساختمان توزیع شد تا آنان بتوانند مواد قابل بازیافت را در آنها قرار دهند.

 در ادامه نیز هر دو هفته یک بار این کیسه ها و مخازن توسط موسسات بازیافت ذی صلاح جمع آوری می شوند. در ابتدای اجرای این برنامه، میزان مشارکت مردم در سطح 15 درصد بود که در سال 2005 میزان مشارکت به 56 درصد رسید.جهت افزایش میزان مشارکت، این سازمان با همکاران این برنامه قرار گذاشت تا همه ساختمان ها به مخازن بازیافت مجهز شوند و در ثانی این مخازن در محل های مناسب قرار گیرد.

این باعث راحتی بیشتر ساکنان جهت دسترسی به برنامه بازیافت می شود تا آنها علاوه بر جمع آوری دو هفته یک بار هر زمان که خواستند، بتوانند مواد قابل بازیافت خود را تحویل دهند.به علاوه در سطح معابر عمومی و پر تردد حدود 6 هزار مخزن تعبیه شد. این مراکز شامل ایستگاه های قطار،غذاخوری ها،ایستگاه های پر تردد اتوبوس، ترمینال های فرودگاه وپیاده روها بودند.

در ماه سپتامر سال2006 برنامه ای برای مدارس پایه ریزی شد تا به جوانان مبحث کاهش،استفاده مجدد و بازیافت آموزش داده و اصطلاحا ملکه ذهن آنان شود. مخازن بازیافت کاغذ،قوطی نوشابه وبطری های پلاستیکی در گوشه مدارس قرار داده می شد؛بدین ترتیب دانش آموزان به این برتامه تشویق شدند و اطلاعات جالبی در مورد مبحث کسب کردند.

 این فعالیت ها باعث ایجاد علاقه شد و احساس مالکیت ملی را در دانش آموزان بر انگیخت.تا پایان سال 2006 حدود 84 درصد از مدارس به این برنامه پیوستند. دانش آموزان مستعد برای فعالیت های محیط زیست نیز توسط مدارس معرفی شدند تا پس از کسب آموزش های لازم،بازیافت را در مدرسه خود توسعه دهند. آنها مسئول ایجاد بحث های زیست محیطی شدند و به علاوه در برنامعه ریزی،سازماندهی و اجرای فعالیت های محیط زیستی نیز کمک می کردندتغییر ذهنیت ها و تأثیر گذتری بر رفتارها عامه مردم نیازمند زمان است.

برای انجام این کار شهرداری ها، سازمانهای محلی و غیردولتی ( (NGO و مؤسسات آموزشی را جهت برپایی برنامه های مرتبط با محیط زیست تشویق و ترغیب کردند تا آنها بتوانند دیگر افراد جامعه را نیز تحت پوشش اموزش های زیست محیطی قرار دهند.این برنامه مشارکت سه گانه ( مردم، بخش غید دولتی و بخش عمومی و دولتی ) لقب گرفت.

 برنامه آموزش و آگاهی بخش اعلام شده در این مشارکت سه گانه، عامه اجتماع، مدارس و نیروی کار را مورد توجه قرار داده است.جمع این برنامه ها در سالگرد < روز بازیافت > تجلی می یابد. هدف از اجرای این سالگرد نیز بیان اخمیت بازیافت برای عموم افراد است. در مراسم افتتاح سالگرد این روز در سال 2006 نیز برنامه جدیدی را برای بازیافت قوطی های کاغذی نوشیدنی ها اعلام کردندو 300 هزار مخزن خیابانی جدید نیز به مجموع مخازن پسماندهای قابل بازیافت شد با توجه به کمبود زمین در اسپانیا خیلی تعجب برانگیز نبوده است که استفاده از تأسیسات پسماند سوزی به عنوان یک روش دفع مورد توجه قرار بگیرد.

 با پسماند سوزی می توان از 90 درصد حجم پسمانهای کاست و این کار موجب می شود که فقط ارسال خاکستر پسمان سوزها و نیز زائدات غیر قابل احتراق تنها به مرکز دفن ضروری باشد. این واحدهای پسماند سوز به تجهیزات پیشرفته کنترل آلودگی مجهز شده اند که در این مورد می توان به رسوب دهنده های الکترواستاتیکی، تزریق آهک و فیلترهای پارچه ای حهت تصفویه گاز حاصل از احتراق اشاره کرد.

حرارت تولیدی در این پسماند سوزها صرف تولید بخار در بویلرها می شود تا بتوان توربین های مولد برق را به حرکت درآورد.در سال 2005 از چهار واحد پسماند سوز مجموعاً 938284 مگاوات ساعت برق به دست آمد. آهن آلات قراضه نیز در کارخانه فولاد این کشور مورد بازیابی قرار می گیرد.

هر چند پسماند سوزی این مزیت را دارد که باعث کاهش شدید حجم پسماندها شده و به زمین کمتری برای دفع پسماندهانیاز خواهد بود ولی اگر هخرساله میزان پسماندها افزایش یابد، این واحدها پاسخگو نخواهد بود و باید تعداد پسماندسوزها و مراکز دفن افزایش یابند.اسپانیا با همخوان کردن استراتژی های خود توانسته است میزان بازیافت پسمانها را از رقم 40 درصد در سال 2000 به 49 درصد در سال 2005 برساند.

میزان پسماندها نیز تا حدود متوقف شده است. این موضوع باعث شده عمر مرکز دفع پسماند از 30 سال به 40 سال افزایش یابد و دوره زمانی نیاز به پسماند سوز جدید از 7-5 سال به 10-7 سال افزایش یابد.بر این اساس می توان نتیجه گرفت که با کاهش زائدات در واحدهای پسماند سوز ونیز مرکز دفن پسماند، سنگاپور توانسته است به سمت اهداف بلند مدت خود یعنی وضعیت " بدون پسماند" و " بدون دفن" گام بردارد.و جالبتر آنکه بازیافت پسماندها به تجارتی بزرگ تبدیل شده به طوری که برخی از مردم پسماندهای دیگران را جمع آوری می کنند تا از فروش مواد قابل بازیافت آن درآمد کسب کنند.

مسئولان شهر بارسلون در این باره می گویند،این کار سرقت مسلم است و برای جلوگیری از آن جریمه ای هنگفت به مبلغ 2000 دلار تعیین کرده اند. هر یک تن این پسماندها 15 دلار ارزش دارد؛ درآمدی که شهرداری حاضر به چشم پوشی آن نیست.رییس کمیته بازیافت شهرداری مادرید می گوید، این مواد متعلق به این شهر است و برای شهرداری اهمیت زیادی دارد.

 همانطور کعه مشاهد شد در اروپا تنوع شیوه های جمع آوری وجود دارد و این کشورها با وجود عضویت در اتحادیه اروپا به شیوه ای جامع الشرایط برای اجرا در شرایط مختلف کشورهای عضو دست نیافته اند اما با این حال اخیرا در کمسیون بهداشت اتحادیه اروپا این موضوع مورد توافق همه اعضا قرار گرفته است که پیش از اجرای طرح های مختلف در زمینه جمع آوری و دفع پسماند ها به پرسش های زیر به دقت پاسخ دهند.

در یک جدول تهیه سده به همین منظور اعلام شده این پرسش ها بر خلاف ظاهرساده در صورت تجزیه و تحلیل درست می توانند کمک ئقابل ملاحظه ای به تهیه یک برداشت کلی از هزینه های مختلف جمع آوری و نحوه برخورد با پسماند در کشور های عضو اتحادیه بکنند.

 1- مزیت و سهولت طرح جمع آوری پسماند برای شهروندان تا در آن شرکت کنند، چیست؟
2- نقش آموزش و طرح تشویق در ترغیب هرچه بیشتر مشارکت شهروندان در چه سطحی است؟
3- نقش اختیار در شرکت شهروندان تا چه حد است؟

 آقای جونز کارشناس کمیسیون بهداشت اروپا در این رابطه معتقد است: این سووالات در واقع پذیرش رسمی این نکته بوده که به مقوله ای چون جمع آوری پسماند نمی توان به صورت مکانیکی برخورد کرد. به عبارتی ما نمی توانیم برای جمع آوری پسماندهای همه مناطق یک نسخه واحد را تجویز کنیم اما می توان اصول اولیه برنامه ریزی برای یکسیستم را تا بالاترین سطح یکسان کرد.

از همین رو در اروپا بسیاری از مدیریت های پسماند هم اکنون به دنبال راهی هستند تا مردم را تشویق کنند پسماندهای خود را بطور جداگانه جمع آوری کنند. این موضوع به خصوص به جهت کاهش هزینه های جمع آوری و دفع پسماندها در کشورهای با سرانه بالای تولید بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از این کشورها ایتالیا است که وزارت محیط زیست آن در سال 2000 با گذراندن طرحی در مجلس موفق شد شهرداری های شمال این کشور را به اجرای طرح جداسازی از مبدا ملزم نماید.بر اساس این طرح ابتدا و به مدت سه ماه شهرداری ها مبادرات به تبلیات گسترده گسترده ای در زمینه فواید جداسازی و صرفه جویی های حاصله را کردند.

در این راستا از 1200 نیروی داوطلب کمک گرفته شده که با پوشیدن کاورهای سبز رنگی با شعار «از پسماندهای خود پول در بیاورید» آموزش خانه به خانه را آغاز کردند.در این آموزش ها به خانواده ها بولتن هایی داده می شد که در آن به زبانی ساده در رابطه با طرح در دست اجرا، توضیحاتتی داده می شد.

 در مرحله بعد همین افراد مخازن کوچکی را به عنوان هدیه به خانواده ها داده و تز آنها می خواستند حتی برای یک بار هم که شده توصیه های آن را در زمینه جداسازی اجرا کنند. همزمان با این رویدادها شهرداری ها نیز اعلام کردند که در بهای خدمات شهروندانی که پسماندهای قابل بازیافت خود را در خانه جدا کرده و تحویل بدهند، کاهش خواهند داد.

همانگونه که اشاره شد همزمان با این اقدامات شهرداری نسبت به توزیع 39 هزار مخزن 12 لیتری سبز رنگ اقدام وبه منظور آنها نیز با یک پیمانکار بخش خصوصی قرارداد امضا کرد. وظیفه این پیمانکار استفاده از خودروهایی بود که ضمن استفاده از تکنولوژی روز قابلیت توزین در محل را نیز داشته باشند.

این اقدام از آن رو ضروری اعلام شد که شهرداری با توزین پسماندهای تفکیک شده شهروندان که در روزهای دوشنبه جمع آوری می شد به ازای هر 10 کیلو یک یورو از بهای خدمات شهروندان کم می کرد. در این برنامه شهروندان از دو جهت سود می کردند هم در بهای پرداختی بابت پسماند هایشان به سبب جداسازی صرفه جوی می شد و هم بابت پسماندهای جداسازی شده خود تسهیلات دریافت می کردند.

هم اینکه این امر باعث استقبال گسترده از طرح یا به قول شهرداری شهر«نهضت تفکیک کاهش پسماند» شد. آنچنان که بنا بر آخرین گزارش کمسیون بهداشت اتحادیه اروپا در بسیاری از شهرهای ایتالیا میزان رشد این فرهنگ به بیش از 50 درصد رسیده است.در شهر برازیکا بین سالهای 2000 تا 2006 این میزان از 18 درصد به 62 درصد افزایش یافته است و هزینه جمع آوری حتی تا 40 درصد برای شهرداری کاهش یافت.

جداول مقایسه ای هزینه جمع آوری پسماند ها قبل و بعد از اجرای طرح را در شهر برازیکا در ادامه مشاهده می کنید همانگونه که پیش تر اعلام شد در زمینه هزینه ها بیشتر کارشناسان شهرهای مختلف متفق القول بودند که هزینه جمع آوری اجزاء پسماند در یک منطقه خاص بستگی دارد به اینکه:

 1-چطور این مواد در حال جمع آوری هستند

2-اجزای تشکیل دهنده پسماند شامل چه موادی است

 3-حجم نسبی مواد مختلف در روش جمع آوری چگونه است

در آمد از طریق پسماند:

در جدول شماره یک اشاره شد که در همه کشوره،شهرداری هزینه جمع آوری پسماندها را بر عهده نگرفته است یا به این دلیل است که این مسئولیت توسط بخش دیگری انجام می گیرد یا اینکه اجرت ها به نسبت وظیفه ای که شهرداری در قبال جمع آوری بر عهده می گیرد وضع می شود بنابر این در کشورهای که بخش دیگری مسئولیت جمع آوری اقسام پسماند را به عهده می گیرند (مانند آلمان) موضوع درآمد از طریق پسماند جمع آوری شده مشکلی را برای شهرداری ها بوجود نمی آورد.

در کشورهای میانه هم نیز (اسپانیا،فرانسه ،ایتالیا و پرتغال) از زمانی که شهرداری ها دستمزدی را به دلیل وظیفه جمع آوری مواد دریافت می کنند، در آمد حاصل از فروش مواد کمرنگ تر شده است. بنابراین ، اجرت تفکیک انواع پسماند مورد توجه قرار گرفته است. البته انواع کاغذ و پارچه از این امر مستثنی هستند.

کشورهای مانند هلند و بریتانیا که در آنها مساله در آمد حاصل از پسماند نقش مهمی را ایفا می کند، کشورهای هستند که هزینه جمع آوری هنوز توسط شهرداری پرداخت می شود، بدون اینکه هیچ اجرتی بابت تفکیک انواع پسماند دریافت کند.

مواد قابل تبدیل به کود شیوه ای بزای کسب در آمد: ما مشاهده کردیم همزمان با تلاش کشورهای مختلف برای کاهش هزینه های جمع آوری که هر روزه باعث ارائه طرحی می شود موضوع کسب در آمد نیز به همزمان در حال اوج گرفتن است و در ای میان کود سازی از پسماند ها یک از بنیادی ترین اقدامات به شمار می آید.

 از همین رو جمع آوری مواد قابل تبدیل به کود در حال ایجاد تغییرات بنیادی تری در سیستم های جمع آوری می باشد. در جدول شماره دو اشاره کردیم که در آن دسته از کشورهای که در آنها زیست پسماند ها بصورت جداگانه جمع آوری می شد،جمع آوری پسماند پسماند رو به کاهش است.

این مساله بخصوص در کشورهای جنوبی عضو اتحادیه اروپا که فراوانی جمع آوری پسماند در آنها بسیار بالاست (تقریبا سه بار در هفته یا بیشتر) از اهمیت ویژه ای بر خوردار است. همچنین در مناطقی که مساله خاک طبیعی مطرح است، جمع آوری زیست پسماندها برای حفظ یا افزایش سطح کربن طبیعی خاک بدون بار اضافه مانند فلزات سنگین و آلوده کننده های طبیعی مهم است.
منوهای سایت
سخن روز
گنجينه دانش را بهرقيمتي بخرند ارزان است